Bundan elave, Hüseyn Türkeli basda olmaqla GAMOH-un Baki bürosunun rehberliyi ve feal üzvleri, Qerbi Azerbaycanlilarin Hüquqlarini Müdafie Komitesinin rehberi Köçeri Nagiyev, Güney Azerbaycan Qadinlarinin Haqlarini Müdafie Komitesinin rehberi Adile Cahangirqizi, Güney Azerbaycan radiosunun Isveç söbesinin emekdasi Efsane xanim ve digerleri istirak edirdiler. Gözleme zalina toplasanlar ellerinde çiçek desteleri, Çöhreqanlinin portretlerini, güneyli-quzeyli Azerbaycanin ve qardas Türkiyenin bayraqlarini tutmusdular. Bas bayraqdar Elman Türkoglu da hemiseki kimi, ay-ulduzlu üç bayragi basi üzerine qaldirmisdi. En maraqlisi o idi ki, hetta Dagistanda yasayan soydasimiz Möylenverdi Resulov da doktorun sefer proqraminin qefil deyisdiyinden xeber tutub, 4 saatliq yol qet ederek birbasa hava limanina gelmisdi.

Qeyd edek ki, Istanbuldan Bakiya uçan teyyare saat 02.45-de hava limanina ense de, yarim saatdan artiq müddetde doktor görünmedi. Hetta bu arada hansi ölkedense gelen ABS-in ölkemizdeki sabiq sefiri Stenli Eskudero da gözleme salonunda göründü. M.Çöhreqanlinin gecikdiyini gören S.Rüstemxanli içeri daxil oldu. (Sonradan öyrendik ki, doktora hava limaninda süni problemler yaratmaq isteyirmisler. Lakin S.Rüstemxanlinin müdaxilesi buna son qoyub-E.P.) Teqriben yarim saatliq fasileden sonra doktor onu qarsilayanlarin ehatesine düsdü. “Azerbaycan oyaqdir, Çöhreqanliya dayaqdir” sedalari, alqislarla qarsilanan doktor her kesle semimi görüsdükden sonra media mensublari üçün qisa brifinq keçirdi. Yeri gelmisken, doktor Bakiya heyat yoldasi Tahire xanim, qizi Fatime xanim ve oglu Alparslanla beraber gelib.

“Demokratiya ve insan haqlarini isteyirik”
Türkiyede çoxsayli media mensublarina müsahibeler verdiyini deyen doktor Ankaraya getmediyi üçün resmilerle görüse bilmediyini dedi: “Bakidan qayitdiqdan sonra insallah, Ankaraya gedeceyem.” Iran sefiri ile görüsmeyeceyini deyen M.Çöhreqanli qeyd etdi ki, ola bilsin Baki bürosunun rehberliyi bele bir görüse qatilsin. Helelik Irana getmeyeceyini bildiren doktor “bir para isimiz var” dedi: “Men Azerbaycana qonaq gelmisem, Türkiyeye döneceyem.” Azerbaycanin quzeyinden bu yaxinlarda Güneyde baslayacaq milli herekata basçiliq edeceyi barede sualin cavabinda asagidakilari bildirdi: “Azerbaycanda 1905-den baslayan milli herekatin son merhelesi 1995-den baslayib. Biz demokratik prinsiplere uygun olaraq Iranin Konstitusiyasi, Tehranin imzaladigi ve qebul etdiyi BMT-nin, onun Insan Haqlari Komitesinin, Efv Teskilatinin qerarlari çerçivesinde demokratiya ve insan haqlarini isteyirik.”

Yaxin il yarim erzinde Iranda ciddi deyisikliklerin bas vereceyi ve Güney Azerbaycanin muxtariyyet statusu elde edeceyi ile bagli sualin cavabinda doktor dedi: “Güney Azerbaycanin geleceyi milletine baglidir. Milletimiz ne emr etse, o olacaq. Biz milletimizin esgerleri ve fedaileriyik. Insallah, yaxin gelecekde milletimiz güc birliyi, yol birliyi, söz birliyi ile mübarize edib öz haqlarina qovusacaq. Oyanis herekati teqriben sona çatmaqdadir. Millet qiyam halindadir. Iran rejimi çox derin ve böyük islahatlar aparmalidir. Eger bu isi görerse, mümkündür ki, ömrünü davam etdirsin. Eks teqdirde, en qisa zamanda Tehran rejimi yerini demokratik rejimle evezlemelidir.” Baki resmileri ile görüsüb-görüsmeyeceyine geldikde, doktor “isteseler, men de görüsmek isterem. Istemeseler, görüsmerik” söyledi.

Türkiyedeki konsulluq Çöhreqanliya viza vermeyib?
Yeri gelmisken, doktorun seferi evvelce iyulun 2-i saat 17.30-a teyin olunsa da, qefilden sefer vaxti deyisdirildi. Bunun sebebini sorusduqda, doktor bir sira “hüquqi problemler”in oldugunu dedi. Resmi Bakinin Iranla münasibetlerini qorumaq üçün onun Bakiya gelisini engellediyini zenn etmediyini bildirdi. Ancaq açiq-aydin görünürdü ki, Mahmudeli bey hansisa problemlerin ortaya çixmamasi namine esl metlebi açiqlamir. Qeyd edek ki, bezi menbelerden bununla bagli ilginc melumatlar almisiq. Hemin melumatlarda Azerbaycan hökumetinin doktor Çöhreqanliya viza açmaqdan imtina etdiyi bildirilir. Buna göre Türk Hava Yollari mecbur olub, doktoru Türkiye vetendasi kimi, vizasiz Bakiya getirib. Aldigimiz melumatlarda hetta o da bildirilir ki, doktorun viza üçün Türkiyedeki Azerbaycan konsulluguna etdiyi müraciete evvelce “nazirlikden icaze alaq, sonra baxariq” cavabini veribler. Ancaq sonraki temaslarda Xarici Isler Nazirliyinin M.Çöhreqanlinin Bakiya gelmesine icaze vermediyi barede cavab verilib.

“Çöhreqanli geldi-gederdir”
M.Çöhreqanli onu qarsilayanlarin alqis sedalari altinda hava limanini terk etdi ve Içeriseherde onun üçün ayrilmis iqametgaha geldi. Elave edek ki, burda hem de GAMOH-un Baki bürosu yerlesir. Burda da doktorla onu ziyaret edenler arasinda bir saata yaxin semimi söhbet oldu. Artiq seherin açilmasina az qalsa da, Mahmudeli bey yorgunluq ne oldugunu bilmeden çox hevesle ona verilen suallari cavablandirirdi. M.Çöhreqanli onu Iranin bütövlüyüne terefdar olmaqda suçlayanlara da sert mesajini gönderdi: “Gücün varsa, ”ya Allah, ya millet" de, esgerini yig, serhedlerini qoru, müsteqilliyini elan et. Çöhreqanli kimdir? Çöhreqanli ve ona taylar geldi-gederdir, qalan Azerbaycan milletidir."

“Her sey milletimizin istediyi kimi olacaq”
Dünen günorta ise M.Çöhreqanli Azerbaycana seferinin ilk gününü Sehidler Xiyabanini ziyaretle basladi. Çoxsayli herekat adamlari sehidlerin mezari önünden keçib fatihe verdikden sonra doktor Çöhreqanlinin adindan xiyabandaki abide kompleksinin önüne eklil qoyuldu. Abide kompleksi önünde bas eydikden sonra doktor yene de çoxsayli Azerbaycan ve xarici ölke media mensublarinin suallari ile üzlesdi. Azerbaycanin strateji ve hessas bir bölgede yerlesdiyini bildiren GAMOH lideri ölkemizi hele de tike-parça etmek niyyetinde olan qüvvelerin mövcudlugunu vurguladi:

“Derbendden tutmus Lorustana qeder Azerbaycanimizi on-on bes yere parçalayiblar. Ellerinden gelen sekilde bu milleti assimle etmeye, yaddasini silmeye çalisiblar. Sükür olsun ki, milletimiz oyanib ve bu oyanis davam edir. Azerbaycanimizin en böyük parçasi Güney Azerbaycandaki 35 milyonluq milletimizin 65-70 faizini gencler teskil edir. Bu genclerin ise dördde üç hissesi oyanib. Bu, böyük bir Tanri ordusudur. Yaxin gelecekde insallah, her sey Azerbaycan milletinin dediyi kimi olacaq.” Sehidlerin ruhuna dualar oxuyan doktor onlarin qanlarinin yerde qalmayacagini bildirdi: “Zalimlarin ve tecavüzkarlarin ayaqlarini qiraraq insallah Azerbaycanimizi milletimiz isteyen kimi, bütövlesdirib çagdas ölke olaraq yasayacagiq.”

“Tarixi sansdan istifade etmeliyik”
GAMOH lideri “islahatçi” adlandirilan prezident Xateminin fars bölgesinden olan 8 yasli bir qizin mektubuna cavab verdiyi halda, yüz minlerle azerbaycanli telebelerin defelerle etdiyi müraciete ehemiyyet vermediyini vurguladi: “Biz dünyanin en güclü medeniyyetine sahib olmagimiza baxmayaraq, en ibtidai insani haqlarimizdan bele mehrumuq. Bu, bele süre bilmez axi.” Dünya dövletlerinin, xüsusile de ABS-in Güneydeki herekati müdafie etmesine geldikde, M.Çöhreqanli bildirdi ki, Amerika ile elaqesi olmadan Güney Azerbaycanin Tehranla problemleri var:

“Her halda, görünür, bu rejim yerini çagdas ve demokratik rejimle deyismelidir. Biz de bu tarixi sansdan nehayet ki, istifade etmeliyik. En azi, Irandan ayrilmadan Azerbaycanimizi mükemmel bir federativ cümhuriyyete çevirmeliyik. Bu, artiq istiqlalin bir addimi, milletlerin ana südü kimi halal olan haqqidir. Biz bu qeder gele bilirik. Neslimiz de, bizden sonraki nesil de istese, diger addimi ata biler ve Azerbaycani bagimsizligina qovusdurar.” Azerbaycanin quzeyindeki ehalinin, media mensublari ve qeyri-dövlet teskilatlarin desteyinden razi oldugunu bildirdi:

“Onlardan hemise destek görmüsük ve göreceyik.” Resmi Bakinin münasibetine geldikde, Mahmudeli bey bu barede danismadi. Xaricde yasayan insanlarin böyük ekseriyyetinin öz isleri, xüsusile biznes fealiyyeti ile mesgul olduqlarini deyen doktor bildirdi ki, onlarin diqqetini Azerbaycanin problemlerine yöneltmek üçün hele bir müddet de Iran xaricinde olacaq: “Ne zaman lazim olsa, Irana döneyecem. Amma hele görürem ki, bu fealiyyet faydalidir.”

Çöhreqanli Elçibeyin mezarini ziyaret etdi
Türkiyeli sehidlerin xatire kompleksi önünde dualar oxuyan M.Çöhreqanli onu müsayiet edenlerle birge daha sonra Fexri Xiyabanda uyuyan merhum prezident, sabiq silahdasi Ebülfez Elçibeyin mezarini ziyaret etdi. Ebülfez beyin ruhuna rehmetler dileyenden sonra Mahmudeli bey “ey azadligin müasir ve çagdas, özgürlük ve istiqlal simvolu olan Böyük Bey” xitabi ile Elçibeyin mezarina ünvanli çox tesirli bir çixis etdi:

“Sene Tanrinin türk elçisi dediler. Belke de dogru. Sen böyük bir varliqsan ve ebedi qalacaqsan. Özün yaxsi bilirdin ki, bölgemiz çox qorxunc, çox strateji bir bölgedir. Tarix boyu düsmenlerimiz çox, dostlarimiz az olub. Sag-soldan, ön-arxadan Azerbaycana soxulublar, tike-parça edibler. Sen ve senin dostlarin, telebelerin, silahdaslarin on iller önceden bu milletin quzeydeki hissesinin oyanisina çalisdiniz. Sonda zamanin verdiyi amandan ve tarixin verdiyi sansdan oldugu kimi faydalandiniz ve bu böyük milletin, cennet vetenin azadliq ve istiqlalini elan etdiniz. Böyük Bey, böyük ruh! Ey pak babalarimizin pak ruhunun özü ve dasiyicisi!

Siz de ”demokratiya ugrunda fealiyyet gösteririk" deyirdiniz. Yavas-yavas, addim-addim geldiniz ve zamaninda lazim olan addimi atdiniz. Biz de senin kiçik qardaslarin, milletin esgerleri olaraq Güneyde Sizin mesajinizi aldiq, Sizden menevi güc aldiq, biz de oyanisa basladiq. Oyanmisiq daha, 35 milyonluq Güney oguz türkleri oyanib daha, ruhun sad olsun. Milletimizin içinde manqurtlarla, qarinlarina qul olanlarla, düsmenlerimizle böyük savas apaririq. Qorxmuruq ve telesmirik. Çox keçmeyecek ki, Azerbaycanimizin tam qurtulusuna sahid olacagiq."

Yeniden metbuat isçilerinin suallarini cavablandiran doktor ETTELAAT-in ona qarsi texribat hazirlamasi barede melumatlara ehemiyyet vermediyini söyledi: “Men teqriben 30 ildir bu herekatdayam ve herekat davam edir. Düsmenlerimiz de alçaq, hiyleger insanlardir. Her zaman düsmenlerimiz bizi savas meydaninda yox, masa basinda yendiler. Bunun üçün ayiq olmaliyiq.” O, Bakiya gelisinin Azerbaycanla Iran arasinda problem yaratmayacagini da vurguladi. Qeyd etdi ki, bütün fealiyyetini Iran qanunlari çerçivesinde heyata keçirir: “Azerbaycan demokratik bir ölkedir ve demokratik prinsiplere uygun olaraq bura her bir insan gele ve öz sözünü deye biler.”

Bundan sonra M.Çöhreqanli E.Elçibeyin evini ziyaret etmeye getdi. Bu gün ise GAMOH sedri seferile bagli metbuat konfransi keçirecek.