Ekspress 2003-09-20

İranın keçmiş şahı, hazırda Amerikada yaşayan Məhəmməd Rza Pəhləvinin xanımı Fərəh Diba və oğlu Rza şah təmsil etdikləri Pəhləvilər sülaləsinin tarixdəki yeri və eləcə də İrandakı millətlərin tariki köklərindən bəhs edəcək yeni film çəkdirirlər. Güneydəki mənbələrdən "Ekspress"ə verilən məlumata görə, 4 nəfər isveçli rejissorun rəhbərliyi altında çəkilən filmdə kifayət qədər saxta məlumatlardan istifadə olunmaqla, İrandakı Azərbaycan türklərinin tarixi mücadiləsi və daha çox Məşrutə hərəkatı haqqında qondarma məlumatlar əks olunur.

Qeyd edək ki, filmdə əsasən məşhur fars şahı və hazırda farsların az qala "Allah" kimi qələm verdikləri Kurus şahın dövründə ölkədəki ictimai-siyasi prosesilər barədə geniş söhbət açılır və onun zamanında İranda baş verən "dəyişikliklər", "uğurlar" Pəhləvilər sülaləsinin hakimiyyəti illərilə müqayisə edilir. Almaniyada çıxan "Kir" qəzetinin məlumatına görə, bu ilin sonlarına qədər hazırlanaraq, ictimai baxışa çıxarılacaq filmdə həmçinin İranın tarixində farsların yeri də geniş təhlil olunur.

Müəlliflərin fikrincə, əsasən fars xalqının səyi nəticəsində qurulan İran dövlətinin şahlıq dövrü hazırda bütün dünyada qəbul olunmuş insan haqları, etniklərlə münasibət digər məsələlərə yanaşmada "ideal" xarakter alıb. Böyük Kurusun dövlətçilik "təcrübəsinin" Pəhləvi hakimiyyəti dövründə də geniş tətbiq olunduğu bildirilən filmdə həmçinin İranda qeyri-millətlərin, Azərbaycan türklərinin də farslarla eyni hüquqlara malik olduğu barədə yalan məlumatlar əksini tapır.

Mənbə onu da bildirir ki, filmin ssenarisində həmçinin İrandakı etniklərin hamısının eyni "hüquqa" malik olduqları və onların guya ki, birmənalı şəkildə şahlıq üsul idarəsi ətrafında birləşmələri barədə də məlumatlar verilir.

Mövzu ilə əlaqədar İran mətbuatının yazdığına görəsə, Rza Pəhləvinin birbaşa sponsorluğu altında ərsəyə gətiriləcək bu film Amerika ilə yanaşı, Avropanın da bir çox iri şəhərlərində televiziyalarda yayınlanacaq. Ymumilikdə İranın tarixinin təhrif olunduğu filmdə ölkədəki etniklərin, eləcə də Azərbaycan türklərinin "payı" da az deyil. Məsələ ilə bağlı etiraz bəyanatı yayan milli hərəkat fəalları şah rejimini və onun olub-qalan təmsilçilərini güneylilərlə bağlı əkstəbliğat aparmaqdan əl götürməyə çağırıblar.
 

Xezer Altayli