Başqa tərəfdən, İran Xəzərə hərbi kater buraxmaqla oradakı hərbi gücünü artırır. Buna Rusiya belə etiraz edib. Ruslar dənizdə silahlanmanın qarşısını almağın lazımlığını vurğulayırlar. İran isə üç Xəzəryanı ölkə arasında imzalanan sazişi tanımadığını bəyan edir və paralel olaraq hərbi qüvvələrini çoxaldır. Bu da birbaşa Azərbaycanın enerji ehtiyatlarına təhlükə yaratmaq anlamını verir. İranın bu addımları təbii ki, təsirsiz ötüşmür və onun Azərbaycanla münasibətlərinə toxunur. İran həm informasiya sahəsində, həm də enerji məsələlərində Azərbaycanla münasibətlərə gərginlik gətirirsə, bunun necə bitəcəyini təxminləmək çətindir. İranın nədən belə hərəkət etdiyi bütövlükdə məlumdur.

Ancaq problemə Güney Azərbaycan prizmasından baxanda daha maraqlı məqamlar üzə çıxır. Quzey Azərbaycan dövləti Güneydəki proseslərə heç vaxt müdaxilə etməyib. İ.Əliyevin prezident olması ilə də müdaxilə etmək fikrində deyil. Buna baxmayaraq, Güney Azərbaycanda milli oyanış hərəkatının güclənəcəyi çox ehtimallıdır. Bunun bir səbəbi güneylilərin öz hüquqları uğrunda mübarizəni gücləndirmək məcburiyyətində olmalarıdır. Güneydə hələ də ana dilində məktəb yoxdur, soydaşlarımızın türk kimi hüquqlarının təmin olunması lazımi səviyyədə deyil, milli mədəniyyətin inkişafına diqqət yoxdur və s. Vəziyyətin yaxşılığa doğru dəyişəcəyi də hiss olunmur. Rəsmi Tehran özünü eşitməməzliyə vurur. Üstəlik güneylilərin hərəkatını çaşdırmaq, onu müxtəlif yerlərə yozmaq, sındırmaq üçün müxtəlif hiylələrə əl atır. Yəni duyulmur ki, Tehran öz vətəndaşlarının problemlərinin həllində maraqlıdır. Müəyyən zamandan sonra nələrisə etmək və dəyişmək istiqamətində də hansısa işartılar var. Təbii, bunları güneylilər hamıdan yaxşı bilirlər və təbii hüquqları uğrunda çarpışmaq zorundadırlar.

Odur ki, kimsənin Güney hərəkatının səbəbini başqa yerdə axtarmaq cəhdi özünü aldatmaqdan başqa bir şey deyil. Bununla yanaşı məsələnin başqa tərəfi də var. O da İlham Əliyevin dönəmində Azərbaycanda demokratiyanın daha da güclənməsi və dövlətin daha da qüdrətli olması həqiqətinin dərk edilməsi ilə bağlıdır. İ.Əliyevin andiçmə mərasimində ortaya qoyduğu fəaliyyət planı belə düşünməyə əsas verir. Orada Azərbaycana Qərb dünyasına inteqrasiyasını təmin edəcək, ölkəni sürətlə inkişaf etdirə biləcək müddəalar sistemli şəkildə mövcuddur. Bu, o deməkdir ki, yaxın perspektivdə Azərbaycan Şərq üçün demokratiya və qüdrətli dövlət nümunəsi ola bilər. O cümlədən İranda da Azərbaycana həsədlə baxanlar çox olacaq.

Azərbaycandakı quruluşa uyğun dövlət yaratmaq həvəsi çoxalacaq. Tarixdə belə siyasi nümunələr çox olur. Elə indi də Qərb müsəlman dünyasına Türkiyəni nümunə kimi görür. Güneydəki soydaşlarımız üçün isə Türkiyə ilə yanaşı Azərbaycan da nümunə rolunu oynayacaq. Yəni Azərbaycanın demokratikləşməsi və güclənməsi İranda demokratik hərəkata müsbət mənada təkan verəcək. Şübhə yoxdur ki, İranın bəzi dairələrinin Azərbaycandakı seçkiyə kəskin reaksiya vermələri səbəbi bundan ibarətdir. Onlar nə seçkini poza bildilər, nə də İ.Əliyevin seçilməsinə əngəl yarada bildilər. Lakin bu da son deyil. Hesab edirik ki, İran Azərbaycanla dil tapmaq şansını hələ tam itirməyib. Təbii proseslərə qarşı çıxmaqdansa mehriban qonşuluq mövqeyinə keçmək sərfəlidir. Ümid edirik ki, İranda bunu başa düşəcəklər.
 

Xaqan