“Iranda baş verecek en böyük ehemmiyyete malik hadisede dünya super güclerinin oynayacaqlari rol”

Bu yazi, Güney Azerbaycanin 58-ci il dönümü münasibetile yazilmişdir.
Yazar: Aydin Tebrizli  “Baki, Beynalxalq Hüquq Üzre,Telebe” 15/11/2003 - 24/8/1382
Müellifle elaqeye keçmek üçün: alpaydin20002003@yahoo.com

Bu tehlil, yalniz  dünya super güclerinin bölgede baş verecek hadisede oynayacaqlari rola ayiddir; Ve bununla dolayi bir sira zahirince siyasileşmiş Aydinlarin  fikrince: xalqin amalina çatmaq üçünQeyd edilen güclerin bölgedeki, maraqlariyla  addimlamaqla Elde etmek olur ! dediklerine qarşi baxişdan ibaretdir.

Iran deyilen ölkenin nece ve ne cür yarandiği? regiyonda yerleşilen cüğrafiyaya iran deyilmesi –hansi zamandan ve hansi qüdretler terefinden deyilmesine zemin yaradilmasi; ve bundan doğan  siyasi çixarlari ve en önemlisi iran sözünün hardan ve hansi kökden olmasi? mozumuz olmadiğindan dolayi yerleşdiyimiz bölgeye, beynelxalq aleminde iran adi  ile tanindiği  üçün  bu   sösün hansi zamandan   qeydiyata   alindiğini  vurqulayaraq   esl mövzuya daxil olacayiq.

   Dünya super gücleri sirf  öz menafelerini yaxin şerqde, güneyqafqasyada ve orta doğuda  yaranan türkçülük mefküresini önlemek niyyeti ile, 20-ci yüzilliyin evvellerinde iran adlanan ölkenin,  cemiyyetinin çoxunluğunu ve hakimiyetin  türklerden oluşu; diger yönden kiçik asiyada  ve ya xod bu günkü türkiyede o ezimülşen usman  impiraturluğunun  çöküldüyüne baxmayaraq yerinde hakimiyyete gelmekde olan atatürkün önderliyile”genctürk “lerle milliyyetçilik tefekkürü get-gede regionda hem kapitalizmlere hemde sosiyalizmlere meydan  oxuyacaq qeder güclü görünürd. Memalikemehruse (qorunmuş bölgeler) bu günkü deyimle iranda hakimiyyetin türk  sulalesinden olan Qacar dövleti ve müxalifetde olan yeniçilerin ve islahatçilarin öncüleri  ve banilerinin türklerden oluşduğu; ve diger yönden qafqazyada milletçilik düşüncesinin yayqinlaşmasi ümumiyyetle şümal ve şümal-şerqden xezer ve mavraünnehre( çaylar ötesi);  cenubdan ise ümman ve  kenger körfezine; şumal-qerbden Qaradeniz ve balkanlara uzanan  sahelerde;  hakim ideologiyaya çevrilerek dünya super  gücleri,  ve  onlarla yanaşi  rüsyada  yaranan sosializmlerin mEnafelerini  tamamile tehlükeye  salacaq qeder güclü  olmuş kimi  görünmeye zeminliyidi.

Türklerin şerq dünyasinda yeniden qüdrete gelmesi heç bir dünya super gücünün  regiondaki manafelerine uyğun gelmirdi ve gelenmezdirde.o, üzden bölgede hökm süren  quldur  impiraturluqlar(franslar,almanlar ve başda ingilisler olmaq üzre  bu gelişimi önlemek üçün qollarini çirmalamişlar. Diger yöndense çar impiraturluğu çökülmek doğrultusunda olduğuna baxmayaraq  yerinde hakim kesilecek yeni qotb ayisi (yoldaş) adi altinda  yaradilmaqdaydi. Qeyd edilen qüvve eynen qerb impiraturluqlari kimi,  bölgede türk qüdretinin yeniden canlanmasina qarşi çixma mecburiyyetinden ireli gelen , özünün   böyük güc olma niyyetinden doğurdu . bu üzden usman impiraturluğunun yerinde yaranmaqda  olan türkiye qeyd olan qüvvelerin maraqlarindan asili olmayaraq yaranmaqdaydi. ancaq britanyanin başçiliği ile  yaranmaqda olan genc türkiyenin  qrşisinda ve ya xod müeyyen  cuğrafiyada  çarçivalaşdirmaqda; cenub-qerb yönünde  köhne planindan yeni 16-ci yüzillikden beri islam  dünyasinin parçalanmasina zeminli olan siyasi coğrafiyadan(bu günkü irandan)kullandiği çeşitli türk hakimiyyetlerinden(türkün-türke qarşi qüdret savaşina müeyyen  yönlü  destek plani)-dan  bu dönede eyni türk qüvvesine qarşi dini ferqilikle yanaşi türk  milliyyetçiligine qarşi  istifade etmek niyyeti ile  Qorunmuş bölgelerde  türk hakimiyyeti sayilan Qacar dövletini yenilgeye,  ve diger  yöndense  müxalifetde olan  teceddud xahlarin; ve diger islahatçilarin rehberliyi; ve apariciliği turk aydinlarinin öhdesinde olduğundan dolayi  çeşitli  neyreng ve riyakarliqla aradan qaldirdi;  ve dini şexsiyyetlerle birlikde fars  mahiyyetli gücün  hakimiyyete gelmesini  sağladilar. Farslarin  milliyyetçilik düşüncesi asasinda qurulacaq dövlet prinsiplerinin ve dövletçilik enenelerinin yoxsun ve  formalite olmadiğindan dolayi  dövlet sistimini; başda britanya olmaq üzre  almanlar ve  britanya kaleclerinde  iyitim  almaq üzre 19-cu  esrin ortalarindan ora, aparilan  türk-fars ve ayri soylardan cemlenmiş telebeler, qeyd olunmuş ölkenin  manafeine uyğun ;  vilyam cunz ,britanyadan 18-ci esr; qustav qusina almanyadan 19-cu esr ve ... kimi  idioluqçu tarixçilerin yazdiqlarina istinaden; super güclerin  müstemlekelerini , artirmaq hemde menimsenilmesi üçün   özlerinin yaratdiqlari  ideologiya  asasinda,  qazandiqlari yerli qulluqçularla, şerqe hakim  kesilme prosesinin doğrultusunda   yetişdirilmiş güc ; qeyd olunmuş  vezifeni  üstelendiler! ve lazimi hereketlerine dayir , tarixi faktlari  orginalliqdan  çixarmağa  meşğul oldular. O,cümleden: Iranin(Azerbaycan daxil), esgi dövrüden mövcudluğunu  isbat etmek üçün apardiqlari çabalari ;ve nehayet Iran sözünü saxtalaşdirilmiş tarix asasinda  1935-ci ilden  riza pehlevinin resmi  hökmü ile  Ana yasaya daxil ederek,  resmen  işledilmeye başladildi.  Belelikle ,saxta mahiyetli farsçiliq asasinda  dövletçilik sistimini yaratmiş oldular.

 Ölkenin çoxunluğunu teşkil eden  ve tarix boyu ata-baba yurdu olan türk xalqi; öz ölkesinde britanya ve diger süper güclerin manafasina qarşi  ve öz milletinin  istekleri uğrunda başlatdiği azadliq hereketleri, qarşi yönden qan       içinde boğduruldu, ve aydinlari ise  camienin betninden çixarilib atildilar. Belelikle,uydurma hakimyyetle;  türkleşme prosesini  durdurdular.

 Bununla böyük britanya öz manafasini regionda yeni tapilmiş  petrul ve yer alti servetlerle elde etmiş oldu. diger yönden çar Impraturluğunun  yerini almiş  bolşeviklerin  yürüşsel politikasini önlemek siyasetini elde etdi. Bolşevikler ise  britayanin bölgedeki  siyaseti ile yanaşdilarsa buna göreydiki, regionda türkleşme prosesi  düzgün gedirdise  bolşeviklerin sinirlari içinde  qalan  türk soylu xalqlarin; bu sinirlar içinde  qalmasi mümkünsüz olacağindan doğurdu.

   Iranda hukumetin türklerden-farslara devr edilmesi ile, her iki  güc isteklerine çatmiş oldu.     

     Hemen proses davam edir. Iranda şahliq  statusu dini rehberlerin   himayesi ile meşruriyyet tapmişdir. Ancaq, ölkede müxalifetde qalan bütün parti ve cebheler  türklerin  teşkil ve önderlik etdikleri qurumlardan ibaret idir; Düşünce ve idiolugiya açisindan iki qlubqlşekilde  bölünürdü:                                                                                                                         1-ci Qrup , solçuluq düşüncesine bağli-ADF;Tude; Fedailer; Komonist Partiyasi ve...  Şerq blukuna; 2-ci qrup  libralizm ve kapitalizm düşüncesine bağli, Milli-Mezhebiler; Cumhuriyyetçiler, Şahçilar; Fars  Mahiyyetli Dinçiler ve ...ise Qerb blukuna daxil idir.     bu iki  qrup arasindan  solçular; xalqlar arasi beraberlikden  “ şuarlari olduqlarindan” ,medeni azadliqlari  daha artiq  önemseyirdiler; ve öz içlerinde  yaşadirdilar.o,üçünde solçularda azerbaycan türkcesinde yazib-yaratmaq imkani doğulurdu; bu prosesle  hem azerbaycanda hemde iranda türk dili , get-gede  assimile prosesine  baxmayaraq  özünü sol  düşüncesinde qoruyub saxlamaği azda olsa  bacarirdi.

      Britanya dövleti,  xarici siyasetini ikinci dünya savaşina kimi ; davam etdirmek gücüne  sahib idir. ancaq   yeni bir nehengin hem iqtisadi hemde nizami gücünden doğan; siyasi  gücü ile qlubal seviyeli rol oynaya bilecek “amerika”ya; xarici siyasetini  tedricen buraxmaq mecburiyyetinde  qalmiş oldu; nehayet müeyyen anlaşmalar asasinda  amerikanin xeyrine  arxaya keçdi.

 Amerika hemen  siyasi düzeni  hem hizli şekilde hemde  müqtedircesine  davamçisi oldu. Dini önderlerin himayesi ile  meşruriyyet tapmiş şahliq statusunu bütün tehlükelere qarşi; o,cümleden 1945-1946 ci illerde  böyük pişeverinin önderliyinde  hakimiyete gelmiş Azerbaycan firqesi-ni  istalinle razilaşdiqlari anlaşma asasinda, xalqin ve xalq aydinlarinin  mehv edilmesine ve ya xod  sovetler birliyinin bluka edilmesinden yana,  regionda  yaxin müttefiqleri kimi  gördüyü;Türkiye-Iran-Iraq ve Pakistan arasinda “se,dabad”  protokuluna daxil üzvlerin uyum sağlamazliqlarina baxmayaraq  anlaşmanin  sağladilmasi; ve icraya mindirilmesi 1938-ci ilde. ve...anlaşmalar asasinda qoruyurdu, bununla yanaşi planlari asasinda Iranda  müeyyenligin ve sabitligin dayimi olmamasi vurqulandiğindan dolayi ; Iranda 50-ilden artiq hakimiyyetde olan köhne sistimli şahliq statusunun pozulma zamani gelib çatmiş olmuşdur.

   Nehayet  inqilab Qerb  qrupunda yerleşen; Dini rehberlerin başçiliği ile,emele keçirme prosesi ve hakimiyetin devrilmesinin ardindan; Islami cumhuriyyetinin quruluşu, ve hemen  proses müxtelif  deyişikliklerle davam edilmesi.

 Iranin  iç ve eşiyinde, var olan  siyasi gücler arasindan , Islamçi qrupun  hakimiyyete gelmesinin sağlanilmasi haqda , çeşitli  söylentiler ve yorumlar ,yorucular terefinden verilmişdir; ancaq bizce  içerinin durumu ve  durumundan asili isteklerine dayir  varyantlardan en asas  amil kimi  alqiladiğimiz: ümum xalqin , şirin ve üreye yatan şüarlarin  Islamçilar terefinden verilmesi,  bunlara diger parti ve ya  cebheler terefinden verilen şüarlardan  daha doğma ve aydin  gelmesi idir.  Bunlarin ehval ve ruhiyyeleri ile  uyğun olduğu üçün  asan yol tapirdi .rurumculardan birinin uyğun ve açiq  izahina  göre: ümum xalqin üzerine  yeriyen “çağdaş dünyanin aramsiz böhranlarindan ve adaletsizliyinden xoflanmiş bu Adamlar üçün Islam bir növ son siğinacaq yeri idir.

    Yaxin gelecekde   dünya super güclürinin Iranda baş verecek hadise prosesinde, oynayacaqlari  rol önce qeyd  olunmüş plan asasinda yürüdülecekdir.  deyirsek! şaşirilmaz bir gerçekdir. Bu döne  keçmiş prosesden ferqli olaraq  Iranda var olan  etnikler, bütün ideologiyalardan, en üstün ve bacariqli rolu ifa edecekler.

Iranda 80-ilden artiq farsçiliq  hakimiyyeti  özünü azliqdan-çoxunluğa ulaşdirmaq üçün  Iranda yaşayan diger xalqlari assimilasia siyaseti ile mehv etmek niyyetinde olduğundan, planlanmiş prosesi sürdürmelerine baxmayaraq, buna nayil olmamiş ve olabilmeyecekleride başdan belliyidir.

  2-ci dünya savaşinin erefesinde qlubal  seviyyeli yaranmiş yari anarşi   durumundan ( super güclerin  bir başa  nazisme qarşi seferberliyinden dolayi  yaranmiş açiq faza) yararlanan  dünya mezlum  xalqlari onunla yanaşi Irandada hakim seviyyeye çatmiş Iran çarçuvali muxalifet”milli-cebhe” harakatinin başinda türk soylu aydinlarin o, cümleden ((1950 –ci illerde milli-mezhebilerin başlatdiqlari  harakatin rehberi doktur müseddiq-in türkiye seferinde türkiyenin dövlet adamlari ile  görüşünde-özünün oğuz  elinden olduğunu beyan edir ve Iranda hakimiyyet qurmağa müveffeq olmuş xalq harakatina türkiyeden destek isteyir )) ancaq  sayir dövletlerden aldiqlari yanitin eynisini alir ve nahayet  diger mezlum xalqlarin qurduqlari keçeri hakimiyyetleri ile eyni talei paylaşirlar.diger yönden,  böyük pişeverinin uzaq  görüşü neticesinde Qazi mehemmed-in rehberliyi ile kürd xalqini öz medeni ve siyasi haqlarini  elde  etmek uğrunda mübarize  seviyyesine çatdirmişdir. ancaq Azerbaycan başda olmaq üzre hamisi eyni talein daşiyicisi oldular.

 Qeyd olunmuş yenilgelerden,beri  Iranin ve Azerbaycanin Türk aydinlari sağ ve xüsusile  sol düşüncesinde, medeni ve siyasi fealiyetlerini ; kürdler ise  silahli mübarizelerini davam etdirmişler. ele   o, silahli mübarize üzünden  müxtelif,  xarici  qüvvelerin  oyun möhrelerine  çevrilmişler ,ancaq silahli mübarizeni günümüze getirib çixartmişlar.

    Islami cumhuriyyetinin Iranda hakim olduğundan beri tutal ve bağli kültür asasinda sistimin quruluşu, ve diger  yönden şahliq sistiminden ferqli olmayaraq- icrayi işler , qanun vericilik, ve mehkeme sistimini  üçbucaq furmada yeni “qanun vericilik orqaninin nezaret şurasi; vilayeti-feqih(rehberiyyet)seçkilerine, xibrelerin nizaret şurasi” ile tek rehberlik sistimini yaratmiş oldular. bunlarla yanaşi en böyük ehemmiyyete malik olan medeni  azadliqlarin  ömrü çox sürmeden, önlendi ve bununla etnik meseleler,  cavabsiz kanara atildi. yeni  farsçiliq mahiyyeti  şahliq döneminden artiq qabardilaraq, Islamiyyet adi altinda  Irançiliq prosesi, xususi ile  öz hakimiyyetlerini davam etdirmege  iki qrupdan ibaret olan;  solçu lari, digeri ise sağçilari aradan qaldirmaq üçün, Şerq hakimi  görünen  sovetler birliyinin; digeri Qerb hakimi  kimi önde gelen Amerikanin menafelerini Iranda  qorumaq üçün”perde arxasi razilaşmalarla” müxalifleri, camienin betninden  sivirib atmaqla isteklerine  nayil  oldular. belelikle Iranda  tutalitar  , bağli kültürlü ,  enenevi uydurma Dini sistimini  hakim seviyyeye getirib,  çixartdilar. Iran-Iraq savaşinin  başladilmasi ve 5-6 aydan artiq uzadilmasida , bu prosese daxilidir. yeni qurduqlari hakimiyyetin,  zoğlarinin tehkimlendirilmesi üçün, müxalif cebhelerin daxilden temizlendirilmesi, xususen camiede iqtisadi-siyasi sabitliyin ve müeyyenliyin davamli olmamasi ile yanaşi ,diger yönden ise bu prosesin   davam edileceyi suretde Amerikanin  bu regionda  etnik sağlanilmazliğindan,  doğulacaq  problemlerin çözülmesi adina,bura nizami gücü ile gelmesine zemineli olmasi ,ve diger yönden  Amerikanin”Dünya üzre yeni düzeni “ ile uyum sağlamaqda zorlanacaq Islam dünyasi, müeyyen qudrete ve birliye malik  olmamasi ile six bağli olan savaşi idir. ele bununla bağli  Höccetülislam haşimi-refsencani(hali-hazirda ”Iran- hakimiyyetinin statusunun  meslehetçi urganinin sedri) inqilabdan beri  Amerika ile six elaqede  olan  şexs  bu işleri yerine yetirmekde  qurulmuş mukanizme  kimi,  emel edir.  Iraq-Iran savaşinda , Iraqin açiq-aşkar  Qerb ve Şerqden destek almasi aydindir.  Iran ise  ,  refsencani  cinablarinin rehberliyinde,  Amerika ile apardiqlari gizli görüşlerde,  bağlanilan  Anlaşmalar   asasinda  nizami techizatin   müxtelif  yollarla Irana  gönderilirdi.  o,cümleden: 1364(1985-)-ci ilde Amerikadan  ziddi-tang muşeklerin (..............................................................................) verilmesini göstermek olur. bunlara baxmayaraq , dunya super güclerinin  ne  dayimi dostu , nede dayimi düşmeni yoxdur . belke   dayimen,  milli çixarlarini temel  tutaraq xarici siyasetini yürüdür. buna dayali Iranda hakim güce  verdiyi  destekle yanaşi , ele hemen qüvvenin qarşisinda  olan  müxalif   gücleride  ona qarşi , Alternativ  halina  getirib  çixarmaqdada  asas rolu  oynayan güc,  yenede hemen dir. Ele dunya seviyyesindede bu politik taktiklarindan ,  iqtisadi zenginliklerinden dolayi , hali-hazirda  supergüc sayilirlar.

   Iranda olan müxalif  qüvveleri , qeyd  olunan  yönlerle  bluka etmeyi bacardlar . Ancaq  bunlarin qalintilari  ve sonra  savaş erefesinde iqtidar uğrunda  öz içlerinden  yaranan  müxalifler,  savaş sonrasi 1368 (1988)-ci illerden Islahat adi altinda  iqtidara qarşi , tebliğatlar ve Medeni-siyasi  yönlü   faaliyetlere girmiş oldular.” Islahat”ve Islahat adi altinda  teleb olunan   haqq ve hüquqlar ,kütlenin genclerinin ahval ve ruhiyyesini qiciqlandirir , eyn halda maraqlari ile üst-üste  düşdüyünden  yana, bu qüvveye  yanaşma hissiyyati ged-gede artmağa başladi.

  Bu proses  Höccetülislam Xateminin Islahatçilar terefinden 1376-ci(1996-97) ilde prezident seçgilerine  namized olmasi, ve seçgileri  qazanmasiyla, zahirince uğura uğramiş oldular  . Ancaq  Telebe ve ümum  deyişiklige  Inananlarin  ele getirdiyi”Islahat adi altinda  yaranmiş  maraqli  muxalif qüvveye , saxta  muxalifetçilerin hakimiyyete gelmesi idir. diger yönden  serneviştlerin teyin etmek üçün, herekete  qoşulanlarin   uydurulduqlari ile neticelendi. Yeni eslinde , Islahat herekatini  rehbelik eden!  iqtidar uğrunda  savaş aparan  eyni idiyaya qulluq eden  Insanlar terefinden  idir. Bunlarin  (yeni iqtidara gelenlerin-Islahatçilarin)Ictimai ve siyasi meqsqdleri,   Iki yönlü bir istekden  ibaret idir.

   1-cisi  Iqtidara gelmek ve hakimiyyet daxilinde şovonizm pan farsizmlere  daha geniş imkanlarin  yaradilmasinin sağlanilmasi. 

    2-cisi ise qumi meselelerin  (Iranin çözülmez düyünü) Türkler başda olmaq üzre, Iranda yaşayan  ümum xalqlarin arasinda  Açiqcasina aşgarlanmasinin, kütlevileşmeden  önce , önlemek doğrultusunda olmaqidir. diger yönden xalqin arasinda,  birinci Nesl ile ikinci Nesl arasinda,  yaranmiş uzaqliqlarini, ve biri digeri ile uyum sağlanilmazliqlarini, bir azda olsa  xarici siyasetlerinde propaqandalarla,  daxili siyasetlerinde ise demokratik şüarlarla bütövlükde camieni  kontrula  alib zaman qazanmaqdan ibaret idir.

 Ancaq önce qeyd etdiyimiz,  müxalif partiyalarin  ve cebhelerin 1357 (1979-)-ci il Inqilabin sonrasi,  Iranin daxilinde  qalan qalintilari ve milli-mezhebiler azadliq nehzeti “ nezeti-azadi” onlara baxmayaraq, yene bu saxta iqtidar, islahatçilarinin verdikleri şuarlarini tutmaqlari üçun, fealiyetlerini medeni ve siyasi olaraq davam etdirirler. Iran daxilinde Farsçiliq-Irançiliq mefküresi asasinda müeyyen azadliqlarin verilmesine soq vermeye, hem içden, hemde xaricde olan qüvvelerle, o cümleden şahçilar-meşruteçiler ve diger partiyalarin apardiqlari qlubal propaqandalarla , bele göstermek isteyirler ki,guya  bunlar doğrudan-duğrusu  Iranda,   demokratik asasinda bütün  xalqlara beraber imkanlarin, ve füsetlerin, verilmesi isteyirler. Diger terefden medeni  azadliqlarin beynelxalq hüququna dayali, Iranin Etnikler asasinda,  daxili müsteqilliye malik  federativ ştatlara bölünmesini  isteyirler. Ancaq bunlar da hakimiyyetdeki qüvve ile beraber bu haqda  eyni düşüncenin qulluqçularidirlar. (GAMOH)–un  Böyük Lideri  Mahmud eli Çehraqanli  o, meşhur sözünü : Iranda hem sağcinahçilarin hemde solcinahçilarin, Azerbaycana qarşi  siyasetleri  bir qayçinin eyni tiyesinin ifaçilaridir; Dedikde bunlarin esl mahiyyetlerini eşiye qoymaği bacardi .

Bunlarin istekleri nedir deye surulursa?

Sizin bu gün  verdiyiniz bu şuarlar ,ve istediyiniz  bu  telebatlari, Azerbaycan xalqi  1979-80-81 ci illerde  “ Müselman Xalq Cebhesi” Rehmetlik  Ayetüllah şeriyyetmedari-nin  rehberliyi ile  daha artiq ve kamil suretde  hem  etnik açisindan,  hemde  vilayeti- feqih-e”tek başina rehberlik” qarşi  xalqin egemenliyini ,ve  demokratik şekilde emelleri ile,  ve nahayet  Tebrizin xiyabanlarinda  tökülen minler  fedayinin qanlari ile  beyan  etdikleri zaman  niye ? ve ne üçün? Haminiz hakim güvveye birleşib,  Azerbacanda geden  haqli hereketi,  müxtelif adlarla lekelemeye ve nahayet Müselman Xalq Cebhesini , münhel ve amillerinin  rehmsizcesine  cazalandirilmasini  teleb  ederek,  Azerbaycanda  tökülen qanlarin sebebkarlarindan oldunuz?!!!

     Iran  xalqlarinin aydinlari, keçmiş idyalarla   bölünürler. yeni Iranin bütövlüyü ve bütünlüyünde  farsçiliq sistimi ile , hem  Libralizmleri ,hemde  sosyalizmleri ,bu düşünce asasinda  Irançi mullalarin  Dini  hakimiyyetlerine qarşi  mübarize aparirlar. ancaq  önce qeyd etdiyimiz  kimi ,genc Nesl ümümiyyetle, ve  ömürlerinin  3-cü rübbünde  olan  yaşli  aydinlar  arasinda, danilmaz  ve en qabariqli şekilde  düşünce ayriliqlari, göze çarpmaqdadir. Yaşlilarda  ideologiya  üstünlüyü her şeyden  evvel  tutulur,Genc Nesl arasinda ise,  milli meseleler  daha  güclü şekilde özünü gösterir.

   Bu gün Kürd xalqinin  genc neslinin arasinda,  kürdçülük  diger ideyalara qarşi  tamami  ile üstünlük teşkil  edir. Diger yönden  ümum Fars xalqinin  qeyri farslara qarşi  ,  xor baxmasi ile yanaşi  türklere  qarşi,  on qat olmasida  hemen qeyd edilmiş - Iqtidar ve Iqtidar müxalifetleri, eyn halda  diger terefden  bunlarin her ikisinin  müxalifetinde  olan  daxili ve xarici “özlerini tamami ile demokratik gösteren” qüvvelerin, keçmiş  hereketlerinden ve emellerinden doğmuşdur. hal-hazirda ise  qeyd olunmuş  qüvvelerin perde arxasi,   maddi – menevi  destekleri  ile davam etdirilir. ancaq bu emeller, bunlarin  özlerine qarşi  menfi tesir buraxacağindan dalayi ,  bu prosesin özü Iranin  parçalanmasinda  asas   rol ifa edeceyini , nezerde almaq lazimdir.

Türkler!

Iran cuğrafiyasini  yaşam  şarayiti açisindan  4-yere bölmek olur; şumal ve şumal- qerb, şumal ve şumal-şerq , cenub ve cenub-qerb, cenub ve cenub-şerq ve merkezi bölge. Iranin erazisi ekolugiya açisindan ,  4-den 1- ini  insan yaşayişina  elverişli  olmayan  torpaqlar teşkil edir.

 Şerq  ve cenub şerq  hissesinde  Beluçlar ve merkezi  hissesinden  şumal-şerq cehetinde ki, sahelerde  ise Farslar yaşayirlar. Şumaldan-şerqe doğru bölgelerde  yaşayan  xorasan Türkleri, gürgan Türkleri ve öz yerlerinde  ekseriyyeti teşkil eden  Türkmen Türkleri.

  Şumal dan(Tehran) daxil  qerbe doğru  hisselerde  ekseriyyeti teşkil eden  Azerbaycan Türkleri dir. bunuda qeyd etmek lazim dirki, Iranin  en  zengin turpaq saheleri ve jeoplotik  bölgelerinden biride bu regiondan ibaretdir.

   Cenub ve cenub-qerb  hisselerinde ; cenubda ,Erebler -Farslar ve QaşqayTürkleri yaşaayirlar. cenubdan-qerbe doğru hisselerde ise asasen Baxtiyariler ve Lorlar ekseryyeti teşkil edir.  qerb den- şumala doğru müeyyen hisselerde  ise  asasen Kürd xalqi ekseryyeti teşkil edir.

    Göründüyü kimi, Iranda  yaşam bölgesine  zeminli yerlerde Türkler  ister azinliği, istersede çoxunluğu teşkil edir ve diger yönden ise  şumal ve şumal- qerbde  yerleşen güney Azerbaycan Türkleri tamami ile ekseryyeti  teşkil edir.  (bunuda artirmaq lazimdirki, Iranda yaşayan Türkler, Türkmenlerden başqa  hamisi eyni Azeri Türkcesinde  qonuşan Türklerdir.) Önce qeyd olunduğu kimi,  tarix boyu  Iranin  baş taleinin teyininde,  asas rol ifaçisi olmuşdur. cemiyyet baximindan ise  nufus sayimin, olmamasina  baxmayaraq  tarixin  geliştirilmesine, dövletlerin  qurulub-dağilmasina, xalqin  yaşam mühitine  zeminli yerlerde  meskunlaşmasina ve tarixi faktlara asaslanaraq ; Iranda yaşayan  çeşitli xalqlar arasi çoxunluğu teşkil  eden Azerbaycan Tüklerdir. dedikde ! sehve yol verilmir deye bilirik. Bununla bağli  müxtelif seyahetnamelerde  bu qeyde rastlaşa bilirik, o cümleden,(( “Iranda 7-venizyali  seyahetçi” adli eserde , 1873 –cü ilde tenzim edeni, Lord Stanley of Alderl yazir: hakmiyyetin ve ordunun quruculari ve  idare edenlerinin,Türk olduqlarini ve  diger yönden   hara getdiyimdeTürkcede danişdiqlarina şahid oludm(şumal ve şumal-qerb, şumal ve şumal- şerq ve azaraq qerbden –cenuba doğru  bölgeler nezerde tutulur) ancaq  Aydinlarinin düşünceleri Isfahanda yada Şirazda yaşayan aydinlarla   eyni fikirin temsilçileri  kimi  gördüm.))   elbetde bunun tarixi fakt olmasi ile yanaşi günümüzede  nufus baximindan,  sidq edir deye bilirik.

      Cemiyyetin ekseriyyetini teşkil eden  xalq , müasir dövrün  hadiselerinde asas rolu oynayan xalq, çeşitli  ideyalarin Iranda  teorize edib  taşkilatlandiran ve rehberlik ederek emele  keçiren  xalq ,ve nahayet Iran xalqlarinin  rifahi ve xoşbextligi uğrunda  varliği ile  mübarize meydanlarinda  olan  xalq, hal-hazirda ise öz ilkin  medeni  hüquqlarindan mehrum  qalmiş, yene hemen Xalq!

  Bu dözülecek  derdmi? bu Türkün alabilmeyeceyi haqmi ? teleb edib  alinmaz sayilan  haq bumu?!!! sebebkari kimmi? Farsmi? Ermenimi? Rusmu? Yoxsa, dunya siyaseti ile oynadilmiş özümüzden olan  iller boyu  Ideya qulluqçularimi?

 Bele deyilmi? Qacar  dövletinin kökünden  vuran  baltanin sapi, Sattar Xanin ve Xiyabaninin rehberlik etdikleri harakatin  yenilmesinde ve caydirilmasinda  faalolan eller, Pehlevilerin  yaranişinda   faal olan insanlar, demokrat firqesinin  qurduğu dövletin  idare edenleri, ve yenilgeye  uğradilanda ise qazilib atilmasinda işleyen eller, ve nahayet  Iran islam  cümhuriyyetinin yaranişinda  emeli olaraq  en asas  rolu  oynayan xalq  Türkler  deyildimi? Bu sorunu müasir tarixden  alinmiş  tecrübeler  asasinda, Tarixe ve ... verirem! Biz  demirik  bugün Gencler  köksüz olaraq  bu gereken Düşünceye  çatmişiq ; ve ya var olan  talabatlarimiz, dunya siyaseti ile  hal-hazirda  üst-üste  ve ya  uyğun ola bileceyine  baxmayaraq , bu fikrin  dünende  formalaşmasina  lazimi güce  malikidik, demek isteyirem. Ancaq  olmayib deye,  tarixi  ve ezimülşen tarix yaradanlari ,  tarix mehkemesine çekmegede  heç kese haqq  qazandirilmir.

 Ancaq  bizde  böyük millet  olduğumuza göre yox, belke  bir millet lduğumuz   üçün  dövlet sahibi  olmaq en  doğal  haqqimiz idi ve ...

       Bir şexs ilk önce  özünü ve ailesini sonra ise   camiesi ile vetenini sevir ancaq  şovinizm siyasetine meruz qalmiş xalq  ve aydinlari , milli varliğini ve yerleşdiyi  veteni her şeyden  önce  ve üstün tutur. Bu gün bir  türkün  türkçü olmasi  onun en doğal  haqqidir. Bu şovinist ve rasism   harakatlarindan  tamami ile ferqlidir . belke  bu süreci  ölüme qarşi, mehv olmağa qarşi  milli mücadesi, ve ya açiqcasi  Qurur savaşi kimi ,alqilamaq  lazimdir.

    Beynelxalq  maramnamesine göre : heç bir xalq  diger bir xalqin qururunu alçaltmağa haqqazandirilmir. bu düşünceler sirf Türkler üçün deyil, belke  iranda yaşayan  diger xalqlarada(Kürdlere, Ereblere, Beluçlara ve ...) ayiddir.

    Iranda geden durdurulmaz  sayilan  siyasi  ve ictimai   hereket , önce qeyd olunan  hereketden ibaretdir. Dövlet bu prosesin  qarşisinda  neyneyib- neyneyeceyinden asili  olmadan  böyük maneeçilik töretmek üçün qurulmuş mukanizme  halda  emel edir. Eyn alda  xalqlarin teleb  etdikleri en  ilkin ve doğal haqlari ,qarşisinda asili olaraq  ne  haqlarin ödenileceyi teqdirde  problemin çözüleceyine ,  nede  vererek; bu ged-gede böyümekde olan ezim  hereketi mahar  edebileceyine , inanmir.

ancaq bu ,dövlet üçün  çixilmaz  batlaqdir.

   Iran deyilen ölkede ,hakim qüvve  tamamiyla zorakiliqla  tutal ve bağli  kültürlü sistimine malik ,hakimiyyetini davam etdirir.  bunu heqiqeten  dize çökdürecek  qüvve heç bir  ideologiyaya bağli gücden asili olmayaraq , içinden  yeni neslin  başlatdiği  hereketden doğacaqdir. elbette  bu baş verecek hadisede  dünya super güclerinin  oynayacaqlari  asas rolu, nezerden qaçirmayaraq; nezerde almaq lazimdir ki, uzun sürede  super güclerinin rolu,  heç bir bölge xalqlarinin xeyrine tamamlanmayacaqdir. keçeri olaraq xalqlar arasi savaşa sebeb, ve yeniden saxta bir hakimiyyetin , hakim olmasini  sağlamaq istiqametinde  olacaqdir.

 Super güclerin keçeri savaşa sebeb  plitikasi olacaq dedikde, Iranda yaşayan qumiyyetlerin, biri-biri ile  uyum sağlayacaq nuqtalarini, göz ardiya ve  hel olunabilecek proplemlerinin böyütdürülmesinde  ve  qabardilacaği istiqametinde  olacaqdir. misal üçün: Iranda  qerbden -  şumala  doğru  hisselerde  yerleşen kürdlerle,Iranda  yaşayan  xalqlar arasi müqayisede çoxunluğu teşkil eden  Türklere qarşi,  yürüşsel politikasini göstermek olur.

Rehmetlik böyük Pişeverinin dövründe  Azerbaycan dövleti Iranda  yaşayan  xalqlarin  milli ,medeni ve müsteqillikleri uğrunda  mübarize aparan  Kürdlerin demokrat firqesi”Qazi Mehemmed-in rehberliyinde” hem maddi hemde menevi olaraq  arxalarini boş buraxmadi:

*((qeziyenin eyni şahidi olan  rehmetlik Profesur Zehtabinin  deyişine göre: o, zaman Azerbaycanin milli hükumeti  kürdlerin demokrat firqesini özlerinin silahdaşlari kimi görürdüler, onlari qardaş ve qonşu hesablayaraq  ellerinden gelen  yardimi  edirdiler. Böyük Pşeveri Iranda  yaşayan xalqlarin hamisinin milli ve medeni  hüquqlarinin elde  edilmesinde  azerbaycanin milli  hükumeti asas rolun ifaçisi olmalidir,deyirdi.

Milli hükumet dövründe  bir sira Kürdlerden Qerbi Azerbaycanda o,cümleden  xoyda, salmasda ve urmuyada  Kürd demokrat firqesinin  kumitelerini  açmağa  iqdam  etmişler,biz “PROF-Zehtabi ve dostlari”ora getmişdik ve orda  veziyyeti bele gördükde  Tebize dönüb- tamaslarla  böyük Pişeverini  xeberdar etdik , 2 – 3 hefte   çekmeden Qazi mehemmed  Tebriz  şeherine geldi;  ve bu  gelişde  aparilan  danişiqlardan sonra  qerbi azerbaycanda   görülen o, yaramaz hereketler  tamami ile durduruldu.

Böyük Pişeveri deyirdi: şovunizmin  qabağinda  tekce  Azerbaycan  durursa  xarici  qüvvelerin yardimi ile merkezi  hakimiyyet  Azerbaycanin milli hökumetini  yene bilir; ancaq  diger  xalqlari  özümüzle  yar-yoldaş  hesab edib ve onlarida  merkezi  hakimiyyete  qarşi  yönelde bilirsek, bu mübarizeden başi uca çixa bilirik .

Kürdüstan demokrat  firqesi Azerbaycanda  milli hökumetin  berpa edilmesinden  sonra  Mahabad (Zunuz ) şeherinde  böyük çetinliklere meruz qalmişdir. Bele bir mövqiede  Pişeverinin hökmü ile  bir sira Azerbaycan fedailerinden  ve  silahlarla dolu  neçe maşin Tebrizden-Zunuza yola düşdü, ve  orda Kürd demokrat firqesini çetinlikden  çixarilmasinda ve  Qazi mehemmedin  qardaşinin rehberliyinde  milli hökumetin  qurulmasini sağladilar.

Indi bu gün siz” bize xitaben” mahabada gedib  oranin  yerli qocalarindan  soruşsaniz ki, firqe  efserlerinin (         ) qebirleri hardadir? Deye sorsaniz? Size göstererler; onlar Azerbaycan  fedaileriidi. ki, Kürd qardaşlarinin milli  hökumetinin uğrunda  şehid düşmüşler.))

Ancaq Azerbaycanin milli hökumeti dünya  siyasetine qurban  verilmesinden  sonra,  meruz qaldiği   reprepsiyalara, sürgünlere,  felaketlere, darağaclarina ve  nan kör mücdehidlerin Ölüm ve fedailerin  namuslarina tecavüz   fetvalarina   göz yuman  idiologiya qulluqçulari , eyn halda bunun  eynisine  oxşar  felaketleri ,Kürd xalqina  yaşadib-yaşadmaqdada olan,  idiologiya qulluqçulari mövcuddur.

Kürdler mübarizelerini silahli olaraq  Iran Islam cümhuriyyetinin yarandiği dövre  getirib çixartdilar.lakin  Inqlab erefesinde   doğulan boşluqdan  ,ve elave  idiologiya rehberlerinin maddi  - menevi  yardimlarina umaraq ,yeni hakimiyyete gelmiş  qüvve ile savaşa girdi .Ancaq hemişe olduğu kimi; felaketlere,  ölümlere  ve qaçqinliqlara uğrayan yene  hemen Mezlum ve Başi belali  Xalq, ve unun  Pak balalari oldu.

Bu yenilge  Kürdler üçün , böyük bir zayie idir. ancaq  qurbanlar Kürd Xalqi Üçün  yox, belke  yene dünya super güclerinin marağina verilmiş  oldu. Hadise sonrasi  Kürdüstan  yeni  hakimiyyet terefinden ; daha artiq  siyasi,ictimai , iqtisadi sixintilara  ve yoxsulluğa uğradilmiş oldu. bununla yanaşi Azerbaycan şeherleri , ne qeder 50-60 illik ügeyliye meruz qamişsada , özünün maddi-menevi   zenginliyini  diger  qeyri  fars meskunlu şeherlere göre ,özünün  üstünlüyünü qoruyub saxlamişdir. bele bir mövqieden istifade eden hakimiyyet ve  diger müeyyen  qüvveler  bir oxla iki nişan vurmaği nezerde tutaraq, perde arxasi siyaseti ile  Kürdlerin mühaciretini Azerbaycana  soq vermeye,  imkanlar yaratdi. O, cümleden Azerbaycanin en  stratejik nuqtelerinden  sayilan  ve  Türkiye ile Avrupaya  müttesil eden ; Türk dünyasinin  torpaq bütünlüyünü  sağlayan  nuqtasi olan  Urmuyani ve etraf  şeherlerini  etnikler toplusu  şeherine çevirme siyasetini -**(Iran Islam cumhuriyyeti-nin rehberi Ayetüllah xameneyi  1378 “1998” –ci ilde  ilk döne olaraq demişdir: qerbi Azerbaycan  fexr etmelidir ki,  müxtelif dinlerin ve milletlerin  yaşamasina müsaid görülübdür. Bu  eyalet tekce bir milletin yox belke orda yaşayan milletlerindir! bununla dolayi Qerbi Azerbaycan “heşt-behişt-seggiz behişt” Adini almağa layiqdi.) – hizli şekilde  yürütmeye başladilmasi.                    diger yönden  astaranin  Gilan  eyaletinin serhedleri içine alinmasi, ve orada  farslaşma siyasetini n hizlaşdirilmasi.  Xoyda ve salmas-maku arasi köhne şeherde , Ermeni şeherciklerinin tikdirlmesi . Almanya ve fransadaki Ermeni lubbilerinin  güneyin  Culfa  şeherinde  “Kaspiyen”  ticari  mekanlarinda, böyük pay  almasi.  Azerbaycanin cenub bölgesinde Türk meskunlu şeherlerin  Azerbaycandan ayiraraq , tarixi coğrafiyasini  pozmaq prosesi , Yalniz  gündemki, hakimiyyetden asililiğini  görmek o, qederde  düzgün  olmaz. bu proses hal-hazirda hakimiyyete ve hakimiyyetin xeyrinedirse,   uzun süreli  planlar asasinda ise  dünya super güclerinin  bu regionda  ki, maraqlarina  zemin yaratmaq  deyirsek ,daha düzgün olar.

Bu gün Kürd xalqi  özünü Iranda  yaşayan xalqlarla o, cümleden , en böyük ehemmiyyete malik olan Azerbaycan xalqi ile , isteklerini  uyğunlaşdirmali ve onunla  birlikde   hereket etmesi en düzgün  yoldur . Önce qeyd  olunan  idioluq qulluqçulari “saxta rehberler nezerde tutulur” bugünde  böyük-böyük ağila siğmaz  alladici vedelerle ,( Azerbaycandan  urmuyanin, Iraqdan Kerkükün  ve Türkiyeden  Diyar bekirin  )  kürd xalqinin tarixi torpaqlarina  daxildir; deyerek ,hereketi  meqsedinden   caydirmaqla  yanaşi yaranmiş  muqiyyetden , yene  esir boyunca  özgürlük üçün  azad bir millet olmaq üçün can atan  xalqi,  yolundan caydirib  savaşi –kineni   düşmene  yox,  belke  tale daş  dost savaşina  soq vermekdir.

 Tutalim  gelecekde  urmuyanin  etnikler  toplusu şeher  Adi altinda  alladilmiş ve qolçaq tek oynadilmiş  super güclerin   qulluqçulari,  Kürd adi altind  urmuyada  “Qarabağ hadisesi” tikrarlansin!!! ve ya hemen Qarabağin   tecavüzünde , rezil ve alçaq  oyunda  esir boyu oynadilmiş  Ermenilerin , Ateşin milliyyetçi kimi özlerini  gösteren , xalqini bedbext  eden , rezil eden ve  pis güne qoyan  Daşnaklar, qeyd olan  qüvvelerin  gösterişi ile , Ermeni adi altinda  qarabaği  qesb  etmekden ; Ermeni xalqina  ve hatta dövletine  hansi  xeyleri vardir? deye sorulursa ;  cavab - super güclere baxdiqda ,yox seviyesindedir.

Regionda  bu  oyunlar heç bir yerli xalqa  qazanmir.  Eslindede  heç bir  xalqin  öz planlari, bele  deyil . dünya super gücleri öz menafelerinin artişinin, ve dünyaya yeni düzen  verme planlari asasinda siyasetlerini,  ve ona uyğun  yerli xalqin zahirince  siyasileşmiş aydinlarindan  ele aldiqlari  qulluqçulardan ,istifade  ederek emele  keçirirler. bununla yanaşi super güclerinin  21-ci  esrin birinci yarisinda  regionda  daşidiqlari siyasetin   en başlica  olan sebebi,  mövcud  Türk cumhuriyyetlerinin  medeni , siyasi birliyinin  ve diger yönden  sayir bölgelerde ,yerleşen Türklerin   tam müsteqilliyye uğraya bilmemesinden  önce , onu  önlemek ve esil meqsedinden   çixarib  saxtalaşdirmaq istiqametinden  ibaretdir . Regionda bu gün  Qarabağ  meselesi, üç yönlü  super  güclerinin regionla bağli manafasini temin edir.

1-ci Azerbaycan  cumhuriyyetinin  qesb olunmuş torpaqlari “qarabağ” Qerbin siyasi  teminati asasinda Qibris-in qarşisinda tutulmasi ve gelecekde siyasi  maraqlarina dayir,diger yönden Rusiyanin  bölgede  fiziksel  huzurunun qorunulmasi ile yanaşi  siyasi manafesinin  teminatçisi.

2-ci  Azerbaycan cumhuriyyetinin  tamamiyla  super güclerden   asili  hala  getirib  çixarilmasi.

3-cü en önemli olaraq  Azerbaycan xalqinin esirler boyu  daşidiği  müqeddes  ideyasini önlemekde istifadeye alinmasidir.

Iranda yaxin gelecekde, baş verecek hadisede, daxili qüvveler içinden asas rulu ifa edecek, asas güc” Milli” meseledir. yeni etnik çatişmazliği baximindan ve diger xalqlar arasi çoxunluğu teşkil eden ve asas güce malik olan xalq türklerdir. deyirsek; qabardilmir deyebilirik.

Ele buna istinaden Iranda türkler baş verecek hadisede  milliyyetçilikden  başqa heç bir idiologiyaya yer vermeyerek, milli meseleni önde tuduğunda; Azerbaycana qarşi cenubda, Farslari ve qerbden ise Kürdleri qarşiya quymasindan doğolacaq çatişmalari ile, üz-üze qaldiği anda, dediyimiz keçeri savaş düşebilir.

Bu savaş regonda yerleşen ölkelerin taleini bilirdecek savaş, ola bilir. ancaq bele bir durumda Azerbaycan cumhuriyyeti hal-hazirki veziyyeti davam edirse! Hansi rolu Güneyle bağli ifa ede bilecek? deye surulursa - Cavabsiz olaraq  kanara atilmiෟ kimi görüntülenir.

Qarabağ problemise, Azerbaycan dövletini mengenede saxlamaq üçün hemişe kullanilacaq ehrum rolunu oynayacaqdir.

Bu gün ATET ve Beynalxalq tehlükesizlik orqani qeyd olunan düzen asasinda yürüdülür. yeni Qarabağ mövzusunda super güclerin uzun süreli planlai nezerde tutulur .

Bölgede olacaq deyişiklikde,Azerbaycan dövletinin kiçik bir siyasi coğrafiya sahesine hökm sürdüyüne baxmayaraq; eliye bilir, bu deyişiklikde böyük rol ifaçisi olsun.

Iranda baş verecek hadise gec-tez qurulmuş mukanizme kimi emel edecek. bu bir danilmaz heqiqetdir.21-ci esride Iran kimi bağli kültürlü ve tek başina anarxiya sistimi ile davam etdirildikde; eks yönden daxilde buna qarşi kültürel terslik toplum içinde ekseriyyet terefinden alqilandiqda; bu camiede qeyd olan hadise tebii olaraq baş verir.lakin  qarşisini  almaq bele mümkünsüz olur.

Dünya super gücleri  bu  hadiseden siyasi menafielerini  elde etmek üçün  önceden ona hazirliq planlarini  keçirirler.

Iranda baş verecek hadisede ,  super gücler bir xalqi  diger qonşu xalqa  qarşi  keçeri  üstünlüye ulaşdirir.  Onunla dolayi  öz  siyasi maraqlarina çatdiqda,  hemen kullanilan  xalqi ,olduğundanda aşaği duruma  qapanilmasindada  asas rolu  oynayir.habele   möhreleri ile  hemen xalqi Öz menafiesine uyğun  hereketlere  soq verir.

 Mezlum vaqe olmuş xalq hemişe olduğu kimi  super güclerinin  oyun aletlerine çevrilmiş. yeni  mezlumiyyet ve yaziqliq  mövqeinden çixiş  eden xalqin siyasileşmiş aydinlarinin  ekseriyyetini  demirem ! ancaq müeyyen hissesi  öz xalqindan artiq,   super güclerinin  maraqlariyla  yanaşmağa “ psixi mecburiyyete meruz  qaldiqlarindan dolayi” daha meyilli  olma istiqametinde  avtumatik  halda çarçuvalaşirlar. Ele bununla dolayi Şerq xalqlarinin etdikleri   dalbadal müeffeqiyyete  uğramayan  Inqilablarinin, müeyyen seviyeli rifaha ve inkişafa  çata bilmediklerinin asas sebebi bundan ibaretdir. Bele bir mövqiede ise super gücler tebii olaraq, öz marağini önde görür ve  hereket edir. Bununla yanaşi amalina çatmaq üçün , qeyd olan xalqi  kullanir ve hedefine çatirsa, hemenolkeni  özünün   polis idaresine çevirir.eks teqdirde ise  hemen xalqi  müqabil  qüvve ile  paylaşir.

 Iranin meruz qalacaği  hadisede,  qeyd olan qüvvelerin asas  rolun ifaçisi olacaqlarina şübhe edilmezdir. Yeni hadise sonrasi  onun  ölke içinde  Qadir  güce malik olduğundan dolayi özünün bölge ile bağli planini ayata eçirir. planinda  yerleşdirdiyi  movcud  Kürdleri , Urmuyaya ve  Türkiye  sinirlarinda yerleşen  etraf  şeherlere  yürüdür .bununla   Azerbaycan  türklerine Qarşi  soyqirimina  zemin yaradmiş olur. diger yönden   Naxiçivan   terefinden, culfani müeyyen  qüvvelerle  kontrul etme gücüne malik oluqda, sinir bağlayici  proqramini  “Qarabağ” işğal torpaqlarina müttesil edir. Şumal- Şerqden ise  Astaranin  farsistan  eyalati sayilan Gilan  üzerine buraxildiğindan dolayi,  Farslarin müeyyen  güclerinin eline  keçir.  belelikle güney Azerbaycan  cenub ve cenub- şerqden  farslarla , Qerbden şumala doğru hisselerde  ise kürdlerle , şumaldan ermeni adi altinda  müeyyen  qüvvelerle baş- başa  Qalmaqda olur. önce qeyd olunduğu kimi  Azerbaycan cumhuriyyetinin  super güclerinden asili  hala  getirilib çixarilmasi. Qarabağin  işğali ile  asili durumda saxlanilmasi böyle hayati  ehemmiyyete malik Anda lazimi hereketin emele  keçirilmesinin  önlenmesinden  qabağa gelir .

Türkiye ise ,hemen  asililiğin oxşar veziyyeti ile üzbeüz  olacaği  bu günden  bellidir. Qibris sorusu, yunanlarin xeyrine buraxilmasi ; Kamalizmin aradan  qaldirilmasi; Ordunun  nizami ve  siyasi –Ictimai  gücünün azadilmasi; kimi en  böyük ehemmiyyete malik  isteklerin Avrupa şurasi terefinden  qetii suretde   Türkiyeye bildirilmesi. eyn halda  “avrupaya daxil olmaq-Türkiyenin hakim sistiminde   en böyük ehemmiyyeti kesb etdiyi bir zamanda” diger yönden  Kürd problemi böyle anlarda  qeyd olan qüvvelerin  elinde  möhreden artiq  olmayacaqlari  suretde. Türkiye ise yalniz  bunlardan doğulacaq problemleri aşmaq istiqametinde  yürümek mecburiyyetinden asili olaraq bölgede baş verecek hadisede müdaxile gücünün sifir(nol) seviyesine  yeneceyi teqdirde.

Güney Azerbaycan cenub-cenub şerqden Farslarla, cenub-qerb ve   qerbden  şumala doğru hisselerde ise  etnikler toplusu  adi altinda Kürdlerin  çixaracaqlari çatişmazliqlari   neticesinde  yaranacaq çixilmaz durumla qarşi- qarşiya qalacaqdir.

Super gücler yaranmiş  çatişmalardan  yararlanaraq, öz  möhrelerini  durdurmağa  ve özü emin-amanliq yaratmaq üçün qollarini çirmalayir; keçeri savaşa  son qoyma  şuari ile  , yeniden Iranda  özünün  istediyi  sistimin  hakimiyyete gelmesini  ve xalqlarin müeyyen  haqlarinin (( özünün  berqear edeceyi  nezm ve çerçivesinin  toxunulmazliğinin teminati asasinda)) verilmesine zemin  yaradir.

 Bele bir mövqiede Ermenilerin tarixi prosesi olan “müselmanlar arasi” xristiyan dünyasinin menafiesine uyğun  hereketleri,  ve bu gün ise  super güclerin  vezifeşünas qullari kimi,  öz üstlerine düşen  vezifelerini  yerine yetirmiş olur, ve  nahayet mükafatlandirilirlar .

Ancaq Kürdüstanin mezlum xalqinin numayendeleri olan aydinlari , müasir zamanda hemişe  her hereketde  super güclerin (xalqlarindan qiraq) qulluqçulari olaraq, yaziq xalqlari  üçün  qazandiqlari  mükafat ise hemişe oldğu kimi ,bedbextlik olacaqdir.

Son söz olaraq :

Hem Azerbaycan türklerinin, hem kürdlerin hemde  Iranda yaşayan diger xalqlarin  hal-hazirdaki  pak ve müqeddes harakatlari ; keçmişdeki aci hadiselerin tikrarlanmamasi üçün , mövcud prosesi ,iki terefli  danişiqlardan alinacaq müeyyen qararlar asasinda  çarçivalaşdirmalidirlar. yoxsa eks teqdirde keçmiş hadiseler tikrarlanir...

(Bir  heqiqi mübariz üçün  ne ölüm, nede şikest ,yqxdur; varsa onun alladilmasi neticesinde Tiqqa gelmesidir.)tamam.            

Aydin Tebrizli

*-Rehmetlik PROF.Zehtabi 1378 –ci ilde huzurunda olduğumuzken bu  söhbeti söylemişdir.  Ruhu şad yolu davamli...                                                                                  

**- qeyd olan tarixde, Öcalanin Türkiyede tutuqlandiği erefede Ayetüllah Xameneyi  Iranin dövlet  TV –sinin 2-ci kanalindan  yayinlanan canli çixişinda söylemişdir.