Siyasi müsahideçiler tam yeqinlikle söyleyirler ki, ABS Iran haqqinda hökmünü artiq verib. Islah olunmayan molla rejimi yeni, demokratik prinsiplere emel eden, insan ve vetendas hüquq ve azadliqlarina hörmet eden bir rejimle evez edilmelidir. Ancaq bu, meqseddir. ABS bu meqsede geden yollari arayir. ABS-in molla rejimine müxalif qüvveleri saf-çürük etmesi bele bir qenaet hasil edir ki, Ag Ev Iran rejimine Seddam Hüseynin aqibetini yasatmaq niyyetinde deyil. Molla rejimini daha çox içden çökdürmek niyyeti güdülür. Çünki ABS yaxsi bilir ki, Iran Iraq deyil. Bu ölkedeki rejim de, hakim ideologiya da ferqlidir.

Islam ideologiyasi dindar Iran ehalisinin “Seytan nökerleri”ne, yadelli isgalçilara qarsi qaldirmaq gücündedir. Bu ise hedsiz insan telefatina getirib çixara biler. Ona göre molla rejimini devirmekde maraqli qüvveler alternativ ideologiyalarin qüvvetlenmesine destek yolunu seçibler. ABS ve müttefiqlerinin ümidi islahatçi prezident Mehemmed Xatemiye idi. Lakin onun prezidentliyi dönemi gösterdi ki, Iran islahatçilari gözlenilen islahatlari neinki bacara bilmedi, çox zaman bunu istemedi. Hetta is o yere çatdi ki, ali dini rehber Xamneyi dindar terefdarlarini arxayin etdi: “Narahat olmayin, Xatemi öz usagimizdir”.

Iran islahatçilarindan elini üzen Amerika diqqetini 1990-ci illerin ortalarindan formalasan Güney Azerbaycan Milli Oyanis Herekatina çevirib. GAMOH lideri, Iranda teqib ve tezyiqlere meruz qalmis, rejimin Iran Meclisine deputat seçilmesine mane oldugu Tehran Universitetinin professoru doktor Mahmudeli Çöhreqanli bir ilden artiqdir ki, Amerikadadir. O, ABS-a Avropadan gedib. Bir il erzinde doktor Avropa paytaxtlarinda önemli görüsler keçirib. Qite dövletlerini birlesdiren Avropa Surasinin bas katibi terefinden qebul edilib.

Öten ayin axirlari, iyunun evvelleri ise GAMOH lideri ABS Dövlet Departamentinde ve Pentaqonda mühüm görüsler keçirib. Bu görüsler Ag Evin Iranda esas müxalifet teskilati olan GAMOH-a ne qeder önem verdiyinin bariz nümunesidir. Lakin bezi siyasi ekspertlere göre, Amerika Iranda Güney azerbaycanlilarinin timsalinda milli herekatin güclenmesini istemir ve Birlesmis Statlarin molla rejimine basqa alternativleri de var. Bunlarin arasinda xüsusen Xalq Mücahidler Teskilatinin ve 1979-cu ilde devrilmis Mehemmed Rzasahin oglunun adlari çekilir. Bezi bedbin müsahideçilere göre, Iranda rejim GAMOH-un eli ile deyisse bele, Azerbaycan türklerine heç ne çatmayacaq. Bu fikirde olanlar Iraq hadiselerini ve Iraq kürdleri ile Kerkük türkmenlerinin aqibetini misal çekirler. Ancaq fikrimizce, Iran bu meselede de Iraq deyil.

Evvela, Iranda öz tarixi torpaqlarinda yasayan azerbaycanlilar Iraqdaki türkmenler kimi etnik azliq deyil. Iran adlanan ölkenin 35-40 milyonunu azerbaycanlilar teskil edir. Iran erazisinin xeyli hissesi Azerbaycan torpaqlaridir. Iran ordusunun terkibi de xeyli derecede azerbaycanlilardan ibaretdir. Deyilene göre, Iran ordusunda bu günlerde de esas danisiq dili türk dilidir. Azerbaycan türkleri Iranda keçen yüz ilde bas vermis tarixi hadiselerin hereketverici qüvvesi olub. Azerbaycan türklerinin müsteqil dövlet qurmaq cehdleri öten esrde bir neçe defe yalniz beynelxalq seraitin uygunsuzlugu sebebinden bas tutmayib.

Hetta 1979-cu il islam inqilabi da Azerbaycanin bas kendi, bütün azerbaycanlilarin sevimli seheri Tebrizde baslamis, lakin hiyleger, sovinist fars rejiminin qelebesi ile basa çatmisdir. Islam rejiminden derdlerine çare görmeyen Azerbaycan türkleri yene ayaqdadir ve artiq Irani sarsidacaq güc halina gelib. Azerbaycan türklerinin önder teskilati olan, arxasinda 35 milyonluq GAMOH-la müqayisede “Xalq Mücahidleri” de, sahin sersem oglu da çox zeif görünürler. Önce onu qeyd edek ki, ABS prinsiplerinden geri duran dövlet deyil ve çetin ki, terrorçu teskilatlar siyahisina saldigi “Xalq Mücahidleri” ile her hansi ciddi isbirliyine getsin. Uzaqbasi onlara silahli Iraq kürdlerinin rolu ayrila biler.

Xatirladaq ki, Seddam devrildikden sonra müsteqil Kürdüstan qurmaq isteyen Iraq kürdleri yalniz Kerkük seherinde keçirilen belediyye seçkilerini uda bildiler. Iraqda hakimiyyete etnik çoxluq olan erebler getirildi. 1979-cu ilde devrilmis Mehemmed Rza sahin Amerikada yasayan oglu da heç neye ümid ede bilmez. Çünki xalq üsyani ile devrilmis sahliq üsul-idaresine qarsi nifret Iranda bu gün de ölezimeyib. Bundan bele çetin ki, Iranda mütleq ve ya mehdud monarxiyanin qurulmasi reallassin. Demeli, sahin oglunun hakimiyyet arzulari ele arzu olaraq da qalacaq.

Sahzadenin qefil peyda olmasi Sovet Ittifaqi süqut ederken 1917-ci ilde devrilmis Romanovlar sülalesinin Avropa ölkelerinden birinde yasayan nümayendesi Kirill Romanovun ortaya çixmasina benzeyir. Belelikle, nezerden keçirilen bu üç qüvve arasinda doktor Çöhreqanlinin rehberlik etdiyi GAMOH-un siyasi çekisi daha agirdir ve molla rejiminin reqibleri bu amili nezere almaq zorunda qalacaqlar.